Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (2)

DESKRIPSYON

Nouvèl gaye rive Pòtoprens sou masak peyizan nan Jean Rabel; Jean Dominique chèche komprann sitiyasyon Jean Rabel, menm si enfòmasyon an poko anpil.  Sèl bagay ki si se ke kèk peyizan touye yon kantite peyizan parèy  ki te fè pati òganizasyon de baz rele Tèt Ansanm.  Tèt Ansanm tap mande refòm agrè, epi grandon divalyeris pat vle wè sa, epi yo manipile peyizan yo rale manchèt sou lòt.  Jean Rabel se yon bouk nan yon zòn byen izole, epi laprès poko ka vizite l depi masak la.  Yo poko konnen kombyen moun ki mouri; gen rapò ki di se kombyèn dizèn moun ki mouri, gen rapò ki di se kombyèn santèn moun ki mouri, epi gen posibilite agresè ap gonflè bilan mò a.

July1989_chantepeyizan_cartoon_1 copy

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole Ti Peyizan Ayisyen te pibliye nan 1989 pou komemore 2yèm anivèsè masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter.)

Emisyon sa a reyegzamine plizyè lòt anrejistreman, tankou entèvyou ak manm Tèt Ansanm ki fèt 3 jiye 1987 kap bay yon avètisman ke bagay yo ap vin pi rèd ak pi danjere pou ekip misyonè Jean-Marie Vincent, emisyon Radyo Solèy te bay 28 jiye 1987 kote reskape Tèt Ansanm ap dekri sa yo te wè ak sa yo te viv nan masak la, entèvyou Konpè Filo te fè ak grandon Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson aprè vyolans  ki fèt Gros Sable, ak entèvyou Michèle Montas fè ak Jean-Marie Vincent 28 jiye 1987.  Pè Janmari parèt yon ti jan pridan; li pa vle di anyen kont Legliz Katolik dirèkteman.  Men Asosyasyon Nasyonal Agwonòm Ayisyen an pale pi fran; yo ekri yon lèt ouvèt kote yo denonse Legliz Katolik.  Yo di gen evèk ak prèt kap atake Tèt Ansanm ak ekip misyonè Pè Janmari depi lontan, kap preche sèmon enflame.  Konsa, Legliz Katolik enplike nan vyolans lan, tou.

Daprè peyizan sot nan kominote Plaine de l’Arbre, yo te gen pwoblèm avèk Tèt Ansanm paske Tèt Ansanm te bloke manje sinistre poutèt yo tap kore pwodiksyon nasyonal.  Taktik sa te kreye dezinyon ak lòt peyizan ki te konn sèvi ak manje sinistre sa yo pou bay pitit yo manje.

Emisyon an fini ak pawòl Pè Janmari, sou lavni Tèt Ansanm ak gwoupman peyizan an jeneral.

 

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (2)

DESKRIPSYON

Twa semenn aprè masak Jean Rabel la, medya endepandan toujou entèdi nan zòn nan. Jean Dominique pale avèk Michèle Pierre-Louis (ki sot vizite zòn non kòm pati Misyon Alfa) ak agwonòm Chavanne Jean-Baptiste (fondatè Mouvman Peyizan Papay) sou ki sikònstans ak faktè ki fè masak sa posib. Pierre-Louis di li wè peyizan nan zòn Lakoma gen anpil ostilite pou Pè Jean-Marie Vincent ekip misyonè a, men li eksplike ostilite a, se rezilta yon strateji ke grandon yo jwenn pou kreye dizinyon ant peyizan yo.

Cartoon from Tèt Kole's 1989 pamphlet commemorating the Jean Rabel massacre.  Peasant farmers plan to cut down the tree of injustice and oppression with the axe of liberation.  (Source: Radio Haïti Inter paper archive)

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole te pibliye nan 1989 pou komemore masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter)

Grandon yo fè sa paske yo wè ideyoloji ak pawòl Tèt Ansanm tap mete an kesyon strikti sosyal ki egziste deja. Grandon yo pat vle pèdi pouvwa ak tè yo te gen nan men yo, nan mitan tout chanjman ki ta ka fèt aprè Duvalier tonbe 7 fevriye 1986. Konsa yo te manipile ti peyizan yo, yo te pran moun pa yo pami ti peyizan yo, yo di yo tap redistribye tè bay yo. Grandon yo kreye yon sitiyasyon kote, daprè Jean-Baptiste, “yo fè ti chen manje ti chen, fè ti peyizan touye ti peyizan parèy yo.”  Daprè Jean-Baptiste, grandon yo, ansanm avèk setènn radyo ak manm Legliz Katolik, ap fè twipotaj gaye. Yap fè ti peyizan yo komprann ke Pè Jean-Marie se yon kominis li ye, ke kominis ap vin sezi tout tè, kay, ak pwopriyete ti peyizan yo. Gen yon gwo divizyon ki egziste andedan Legliz Katolik — ant yerachi tradisyonèl legliz la, ki reyaksyonè anpil, avèk “ti legliz” kap preche teyoloji liberasyon epi kap ankouraje ti peyizan revandike dwa yo. Daprè Jean-Baptiste, fòk legliz katolik pran responsabilite masak la. Entèvyou Jean Dominique.

Jeunes Etudiants Chrétiens Port-de-Paix pote sipò bay Tèt Ansanm, 6 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Jeunes Etudiants Chrétiens (JEC) Port-de-Paix, 6 jiyè 1987

DESKRIPSYON

Jeunes Etudiants Chrétiens (JEC) Port-de-Paix anonse yap bay ekip misyonè ak manm Tèt Ansanm sipò, e yap denonse rejim makout la.

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Sitiyasyon nan Jean Rabel avan masak la, 3 jiyè 1987

DESKRIPSYON

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè, 1987. Dezòd nan zòn Jean Rabel depi Jeneral Henri Namphy, chèf CNG, te vin nan zòn nan. Nan seksyon riral yo, makout, chèf seksyon, ak lapolis vin kraze ekip misyonè Jean-Marie Vincent kap travay ak gwoupman peyizan. Depi vandredi, yo La Montagne, e sa k etonan se ke direktè katechis ap ede makout yo. Yap atake ni ekip misyonè ni peyizan yo menm. Otorite lokal yo (sivil, militè, relijyè) pap fè anyen pou pwoteje manm Tèt Ansanm yo. Yo vin Port-de-Paix pou mande otorite yo fè yon entèvansyon.

 

Pè Jean-Marie Vincent pale sou masak Jean Rabel, 28 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Pè Jean-Marie Vincent pale sou masak Jean Rabel, 28/7/1987

Pè Jean-Marie Vincent – prèt katolik ak direktè Caritas – pale sou masak ki sot pase sou ti peyizan nan zòn Jean-Rabel. Li di se te yon konplo ant grandon (fanmi Lucas ak Jean-Michel Richardson) ak makout. Moun sa yo lonje dwèt sou Pè Janmari; yo di se fòt li, se li menm ki bay peyizan yo zam, se li menm ki envite yo fè vyolans. Pè Janmari di li abitye ak tout akizasyon sa yo, ak moun kap atake l ak menase l, di li kominis. Se konsa li ye depi wap travay ansanm ak ti peyizan pou yo reklame ak defann dwa yo. Li di se pa ti peyizan ki responsab vyolans lan ditou – okontrè, se gwo oligak, grandon, ak makout kap kreye yon klima laperèz, kap fè moun twouble kiyès ki viktim, kiyès ki opresè. Pè Janmari eksplike ke konfli a komanse lè yon gwoup peyizan Gros Sable reklame tè pa yo aprè Jean Claude Duvalier tonbe an 1986. Epi vyolans lan monte jouk masak Jean Rabel la. Masak sa a dire plizyè jou. Pi fò moun pat mouri premye jou a; se te aprè sa, lè moun yo te lopital oubyen lè yo tap tounen lakay yo, ke brigad ki tap touche nan men grandon yo vin touye yo. Grandon yo gen enpinite. Lè yo poze kesyon sa kap fèt andedan Legliz Katolik la (paske gen direktè katechis nan Jean Rabel kap opoze Tèt Ansanm, kap kolabore ak brigad yo), Pè Janmari di sèlman ke lòd pa li ak Caritas gen yon manda ofisyèl pou fè travay yap fè a; se pou gwo otorite Legliz la eksplike pozisyon pa yo. Grandon yo ap pwofite dezòd politik ki egziste aprè diktati a, kote pèsonn pa konnen kilès kap jere peyi a, e konsa yap sèvi ak tout pouvwa yo genyen pou kraze mouvman ti peyizan yo. Men Pè Janmari pa kwè Tèt Ansanm ka kraze konsa, paske se òganizasyon de baz ki sèl lespwa mas pèp la. Malgrè tout lasoufrans ak lanmò, yo pap disparèt. Entèvyou Michèle Montas.

Jean Rabel: Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson, dat enkoni 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Jean Rabel: Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson (1)

Jean Rabel: Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson (2)

DESKRIPSYON

Entèvyou ak Rémy Lucas (oligak/grandon) ak Jean-Michel Richardson sou wòl yo jwè ak kisa yo wè nan vyolans ki fèt Gros Sables, 17 fevriye 1987. Lucas ak Richardson di tout akizasyon yo pa vrè – yo di se pa yo menm ki voye moun al boule kay abitan nan Gros Sable, se pa yo menm ki responsab masak Jean Rabel. Yo ensiste yo pat janm gen pwoblèm ak pèsonn yo menm – okontrè, se yo menm ki viktim, se Pè Jean-Marie Vincent ak ekip misyonè l ki responsab vyolans lan, paske yo tap òganize peyizan pou yo revandike dwa yo ak defann tè a atravè mouvman Tèt Ansanm nan. Daprè Lucas ak Richardson, se pa fòt peyizan yo – yo maljere. Lucas ak Richardson di Pè Janmari nan koripsyon, ke malgre li di lap travay pou ti peyizan yo, se li menm kap pwofite, travay li pa bay anpil rezilta, se li menm ki responsab destriksyon kochon kreyòl la (paske li te chèf Caritas). Yo di tou se te manm Tèt Ansanm ki boule faktori Richardson nan pèsonèlman, konsa yo ogmante povrete ak grangou nan zòn nan paske pap gen djòb nan faktori ankò. Oratè yo di se pa konsa yon prèt sipoze ye – lap kreye dezinyon olyè de inite, lap divize kominote a. Yo defann repitasyon Nicol Poitevien, yon lòt gwo grandon. Yo di Poitevien pat janm makout. Richardson di li menm tou, li pat janm makout – li te nan gouvènman, men li pat janm gen “lam” makout. Lucas di li menm, li se pati yon nouvo jenerasyon fanmi Lucas a – ki pi ouvè ak pi pwogresis. Li pap di kombyen kawo tè fanmi l genyen; li di peyizan yo gentan koupe tout pyèbwa li sou tè a kanmenm.  Entèvyou Konpè Filo.

Jean Rabel – Pè Jean Rénald Clérismé, Nicol Poitevien, ak Jean-Michel Richardson, 30 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Download: Jean Rabel – Pè Jean Rénald Clérismé, Nicol Poitivien, ak yon moun enkoni kap defann grandon yo

DESKRIPSYON

Pati 1 (0:00 to 3:51): Pè Jean Rénald Clérismé fè yon apèl prese bay Radio Haïti-Inter sou perèz manm gwoupman Tèt Ansanm ap sibi nan zòn Beauchamp, touprè Jean Rabel. Peyizan yo pè dòmi lakay yo, paske gen moun kap vin lakay yo pou yo menase yo. Gen agresè ak inifòm sou yo toupatou, kap chèche manm Tèt Ansanm pou yo menase yo. Agresè yo entèdi Tèt Ansanm ak Caritas rasanble, yap piyaje pwopriyete peyizan yo, yo boule kay yon agwonòm ki konn travay ak Tèt Ansanm epi yo di yo pral boule kay peyizan ankò. Père Clérismé site non 4 agresè prensipal yo. Li di sa k pi mal se ke se lame dAyiti ki voye yo fè sa.

Pati 2 (3:55-8:54) Entèvyou ak Nicol Poitevien, yon nan gwo grandon Jean Rabel yo. Yo di li se yon nan grandon ki responsab vyolans sa a. Poitivien di se pa konsa li ye – okontrè, se manm Tèt Ansanm, sitou Pè Jean-Marie Vincent, ki responsab vyolans lan, se pa li menm ak lòt grandon yo ki responsab. “Non ‘gwoupman’ an se yon bèl non, men sa yap fè a pa bèl.” Poitivien di Pè Jean-Marie se yon kominis li ye, e lap manipile “pòdyab abitan yo.”

Pati 3 (8:56-15:00): Yon moun kap defann grandon yo (Poitevien, Lucas, ak Richardson). Li di ekip misyonè Pè Jean-Marie Vincent ap òganize peyizan Tèt Ansanm pou yal dechouke moun, boule kay, ak fè vyolans sou lòt peyizan. Li ta renmen fè yon konferans laprès pou li ka prezante tout prèv li genyen. Li di pou chak dis peyizan ki manm gwoupman Tèt Ansanm, lap montre w dis peyizan ki viktim gwoupman Tèt Ansanm. 

Face à l’Opinion: Pè Rénald Clérismé sou Premyè Anivèsè Asasina Jean-Marie Vincent, 24 dawou 1995

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje:
Face à l’Opinion: Pè Rénald Clérismé sou Premyè Anivèsè Asasina Jean-Marie Vincent, 24/8/1995 (1)
Face à l’Opinion: Pè Rénald Clérismé sou Premyè Anivèsè Asasina Jean-Marie Vincent, 24/8/1995 (2)

DESKRIPSYON

Pè Jean-Marie Vincent, yon prèt katolik ki te fonde gwoupman dwa peyizan ki rele “Tèt Kole Ti Peyizan Ayisyen” nan Jean Rabel, te asasine 28 daout 1994 anba rejim militè a. Nan premye anivèsè asasina Pè Jean-Marie, Jean Rénald Clérismé (ansyen prèt ak, evantyèlman, Minis Zafè Etranje an Ayiti ant 2006 ak 2008) sonje Jean-Marie Vincent, devouman li te genyen pou peyizanri a (“Jean-Marie leve ak yon renmen san limit pou peyizan yo”), angajman l nan teyoloji liberasyon ak diyite inivèsèl pou tout moun. Clérismé pale tou de devlopman ak soudevlopman, koripsyon, wòl kominote entènasyonal la an Ayiti, retou Aristide an 1994, ak okipasyon ameriken ak misyon nasyonzini ant 1994 e 1995. Clérismé di ke si nou vrèman vle respekte ak bay onè a memwa Jean-Marie Vincent, fòk nou chèche jistis pou tout viktim rejim militè a, ki gen ladan tou sa k malere, sa ki envizib, viktim nou pap janm wè yo. Entèvyou Jean Dominique.

“Tout moun ap mande jistis pou Janboul, jistis pou Izméry, jistis pou Malary, paske moun sa yo, yo te wè yo. Men yon ti malere ki nan lari a, ke msyè yo prann yo maspinen, ke yo prann yo vyole frè yo, yo vyole sè yo, yo vyole manman yo. Men moun sa yo tou, yo merite pou nou fè komemorasyon pou yo, pou nou di yo se moun tou e avèk Janboul, nou pap fè onè a Janboul si nou pa mete pwoblèm tout moun sa yo ansanm avèk komemorasyon nap fè pou li a.” – Rénald Clérismé

Destriksyon Kochon Kreyòl: Caritas Eseye Ranplase Kochon Kreyòl, novanm 1986

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Reportage cochons créole/caritas Nov 86, 4ème partie

DESKRIPSYON

Repòtaj sou eliminasyon kochon kreyòl nan komansman ane 1980 yo (akòz kominote entènasyonal la te pè lapès kochon) atravè Pwogram Eliminasyon Lapès Pòsin Afrikenn ak Devlopman Elvaj Kochon (PEPPADEP), ak tout move konsekans pwogram nan te genyen pou peyizan ayisyen yo.  Lè sa a kochon yo sete labank pou fanmi peyizan yo. Preymè efò yo te fè pou ranplase kochon kreyòl yo avèk gwo kochon endistriyèl soti an Amerik di Nò (sa yo te konn rele “kochon ras amelyore”) te yon dezas, paske kochon blan yo te maladapte nan anviwònman an, epi peyizan yo pat gen mwayen pou okipe yo. Aprè sa, ONG katolik ki rele Caritas te eseye ranplase kochon kreyòl la avèk lòt kochon ki sanble avèk yo ki sot an Jamayik.