Editoryal: Dechouke Boukman, 21 mas 1998

Nan editoryal sa a, Jean Dominique repwoche misyonè ameriken ki vin nan Ayiti pou preche levanjil ak “dechouke Boukman”  — pale Boukman mal, di ke seremoni Bwa Kayiman se te yon akò avèk Satan.  Daprè Dominique, lè misyonè sa yo eseye detwi repitsayon Boukman, se pa sèlman relijyon vodou yap kritike — se kòmsi se desann yap desann lejitimite Revolisyon Ayisyen an menm.

Dominique lonje dwèt sou lefèt ke entolerans ak pèsekisyon sa a egziste an Ayiti depi lontan, sitou nan lane 1940 yo, lè Legliz Katolik  te lanse yon gwo “kanpay anti-sipèstisyon.” Yo te kraze perestil, fòse vodouyizan renonse ak rejte relijyon an.

Menm entolerans sa a egziste pami evanjil meriken jis jounen jodiya.  Pa egzamp, nan janvye 2010, yon evanjil meriken ki rele Pat Robertson di tranblemantè a te fèt paske ayisyen te fè yon “akò avèk Satan” pou libere tèt yo anba lesklavaj franse.

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (2)

DESKRIPSYON

Nouvèl gaye rive Pòtoprens sou masak peyizan nan Jean Rabel; Jean Dominique chèche komprann sitiyasyon Jean Rabel, menm si enfòmasyon an poko anpil.  Sèl bagay ki si se ke kèk peyizan touye yon kantite peyizan parèy  ki te fè pati òganizasyon de baz rele Tèt Ansanm.  Tèt Ansanm tap mande refòm agrè, epi grandon divalyeris pat vle wè sa, epi yo manipile peyizan yo rale manchèt sou lòt.  Jean Rabel se yon bouk nan yon zòn byen izole, epi laprès poko ka vizite l depi masak la.  Yo poko konnen kombyen moun ki mouri; gen rapò ki di se kombyèn dizèn moun ki mouri, gen rapò ki di se kombyèn santèn moun ki mouri, epi gen posibilite agresè ap gonflè bilan mò a.

July1989_chantepeyizan_cartoon_1 copy

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole Ti Peyizan Ayisyen te pibliye nan 1989 pou komemore 2yèm anivèsè masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter.)

Emisyon sa a reyegzamine plizyè lòt anrejistreman, tankou entèvyou ak manm Tèt Ansanm ki fèt 3 jiye 1987 kap bay yon avètisman ke bagay yo ap vin pi rèd ak pi danjere pou ekip misyonè Jean-Marie Vincent, emisyon Radyo Solèy te bay 28 jiye 1987 kote reskape Tèt Ansanm ap dekri sa yo te wè ak sa yo te viv nan masak la, entèvyou Konpè Filo te fè ak grandon Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson aprè vyolans  ki fèt Gros Sable, ak entèvyou Michèle Montas fè ak Jean-Marie Vincent 28 jiye 1987.  Pè Janmari parèt yon ti jan pridan; li pa vle di anyen kont Legliz Katolik dirèkteman.  Men Asosyasyon Nasyonal Agwonòm Ayisyen an pale pi fran; yo ekri yon lèt ouvèt kote yo denonse Legliz Katolik.  Yo di gen evèk ak prèt kap atake Tèt Ansanm ak ekip misyonè Pè Janmari depi lontan, kap preche sèmon enflame.  Konsa, Legliz Katolik enplike nan vyolans lan, tou.

Daprè peyizan sot nan kominote Plaine de l’Arbre, yo te gen pwoblèm avèk Tèt Ansanm paske Tèt Ansanm te bloke manje sinistre poutèt yo tap kore pwodiksyon nasyonal.  Taktik sa te kreye dezinyon ak lòt peyizan ki te konn sèvi ak manje sinistre sa yo pou bay pitit yo manje.

Emisyon an fini ak pawòl Pè Janmari, sou lavni Tèt Ansanm ak gwoupman peyizan an jeneral.

 

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (2)

DESKRIPSYON

Twa semenn aprè masak Jean Rabel la, medya endepandan toujou entèdi nan zòn nan. Jean Dominique pale avèk Michèle Pierre-Louis (ki sot vizite zòn non kòm pati Misyon Alfa) ak agwonòm Chavanne Jean-Baptiste (fondatè Mouvman Peyizan Papay) sou ki sikònstans ak faktè ki fè masak sa posib. Pierre-Louis di li wè peyizan nan zòn Lakoma gen anpil ostilite pou Pè Jean-Marie Vincent ekip misyonè a, men li eksplike ostilite a, se rezilta yon strateji ke grandon yo jwenn pou kreye dizinyon ant peyizan yo.

Cartoon from Tèt Kole's 1989 pamphlet commemorating the Jean Rabel massacre.  Peasant farmers plan to cut down the tree of injustice and oppression with the axe of liberation.  (Source: Radio Haïti Inter paper archive)

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole te pibliye nan 1989 pou komemore masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter)

Grandon yo fè sa paske yo wè ideyoloji ak pawòl Tèt Ansanm tap mete an kesyon strikti sosyal ki egziste deja. Grandon yo pat vle pèdi pouvwa ak tè yo te gen nan men yo, nan mitan tout chanjman ki ta ka fèt aprè Duvalier tonbe 7 fevriye 1986. Konsa yo te manipile ti peyizan yo, yo te pran moun pa yo pami ti peyizan yo, yo di yo tap redistribye tè bay yo. Grandon yo kreye yon sitiyasyon kote, daprè Jean-Baptiste, “yo fè ti chen manje ti chen, fè ti peyizan touye ti peyizan parèy yo.”  Daprè Jean-Baptiste, grandon yo, ansanm avèk setènn radyo ak manm Legliz Katolik, ap fè twipotaj gaye. Yap fè ti peyizan yo komprann ke Pè Jean-Marie se yon kominis li ye, ke kominis ap vin sezi tout tè, kay, ak pwopriyete ti peyizan yo. Gen yon gwo divizyon ki egziste andedan Legliz Katolik — ant yerachi tradisyonèl legliz la, ki reyaksyonè anpil, avèk “ti legliz” kap preche teyoloji liberasyon epi kap ankouraje ti peyizan revandike dwa yo. Daprè Jean-Baptiste, fòk legliz katolik pran responsabilite masak la. Entèvyou Jean Dominique.

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Sitiyasyon nan Jean Rabel avan masak la, 3 jiyè 1987

DESKRIPSYON

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè, 1987. Dezòd nan zòn Jean Rabel depi Jeneral Henri Namphy, chèf CNG, te vin nan zòn nan. Nan seksyon riral yo, makout, chèf seksyon, ak lapolis vin kraze ekip misyonè Jean-Marie Vincent kap travay ak gwoupman peyizan. Depi vandredi, yo La Montagne, e sa k etonan se ke direktè katechis ap ede makout yo. Yap atake ni ekip misyonè ni peyizan yo menm. Otorite lokal yo (sivil, militè, relijyè) pap fè anyen pou pwoteje manm Tèt Ansanm yo. Yo vin Port-de-Paix pou mande otorite yo fè yon entèvansyon.

 

Pè Jean-Marie Vincent pale sou masak Jean Rabel, 28 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Pè Jean-Marie Vincent pale sou masak Jean Rabel, 28/7/1987

Pè Jean-Marie Vincent – prèt katolik ak direktè Caritas – pale sou masak ki sot pase sou ti peyizan nan zòn Jean-Rabel. Li di se te yon konplo ant grandon (fanmi Lucas ak Jean-Michel Richardson) ak makout. Moun sa yo lonje dwèt sou Pè Janmari; yo di se fòt li, se li menm ki bay peyizan yo zam, se li menm ki envite yo fè vyolans. Pè Janmari di li abitye ak tout akizasyon sa yo, ak moun kap atake l ak menase l, di li kominis. Se konsa li ye depi wap travay ansanm ak ti peyizan pou yo reklame ak defann dwa yo. Li di se pa ti peyizan ki responsab vyolans lan ditou – okontrè, se gwo oligak, grandon, ak makout kap kreye yon klima laperèz, kap fè moun twouble kiyès ki viktim, kiyès ki opresè. Pè Janmari eksplike ke konfli a komanse lè yon gwoup peyizan Gros Sable reklame tè pa yo aprè Jean Claude Duvalier tonbe an 1986. Epi vyolans lan monte jouk masak Jean Rabel la. Masak sa a dire plizyè jou. Pi fò moun pat mouri premye jou a; se te aprè sa, lè moun yo te lopital oubyen lè yo tap tounen lakay yo, ke brigad ki tap touche nan men grandon yo vin touye yo. Grandon yo gen enpinite. Lè yo poze kesyon sa kap fèt andedan Legliz Katolik la (paske gen direktè katechis nan Jean Rabel kap opoze Tèt Ansanm, kap kolabore ak brigad yo), Pè Janmari di sèlman ke lòd pa li ak Caritas gen yon manda ofisyèl pou fè travay yap fè a; se pou gwo otorite Legliz la eksplike pozisyon pa yo. Grandon yo ap pwofite dezòd politik ki egziste aprè diktati a, kote pèsonn pa konnen kilès kap jere peyi a, e konsa yap sèvi ak tout pouvwa yo genyen pou kraze mouvman ti peyizan yo. Men Pè Janmari pa kwè Tèt Ansanm ka kraze konsa, paske se òganizasyon de baz ki sèl lespwa mas pèp la. Malgrè tout lasoufrans ak lanmò, yo pap disparèt. Entèvyou Michèle Montas.

Masak Jan Rabel, Radyo Solèy, 28 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Masak Jan Rabel, Radyo Solèy

DESKRIPSYON

Yon jounalis Radyo Solèy pale ak de manm Tèt Ansanm – yon gason ak yon fi – kap bay temwanyaj sou masak kap kontinye fèt nan Jan Rabel. Temwen yo di ke malgre ofisyèlman masak la fèt le 23 jiyè 1987, anfèt lap kontinye toujou. Agresè yo gentan fòme brigad espesyal (se peye yo peye yo pou fè brigad sa yo). Brigad yo ap menase moun ki nan prizon ak moun ki nan lopital, ak fanmi moun sa yo. Yap touye moun ki blese, ki kache nan raje paske yo pa ka soti. Agresè yo ap bay manti ak gaye twipotaj sou gwoupman Tèt Ansanm nan, pou moun ki abite nan bouk Jan Rabel la kwè peyizan yo ap vin masakre yo menm. 2 temwen sa yo vin nan Radyo Solèy pou mande asistans ak sipò. Yo di gen anpil diskisyon kap fèt nan Pòtoprens, men moun nan kapital la pa konprann ke masak la poko fini, gen moun kap mouri chak jou. Yo mande legliz katolik, monseyè yo, la Kwa Wouj, osinon nenpòt ki otorite moral vini ak yon konvwa machinn pou sove anviron 120 moun “ki rete, ke yo poko touye.” Yo di se yon devwa legliz li ye.