Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (2)

DESKRIPSYON

Nouvèl gaye rive Pòtoprens sou masak peyizan nan Jean Rabel; Jean Dominique chèche komprann sitiyasyon Jean Rabel, menm si enfòmasyon an poko anpil.  Sèl bagay ki si se ke kèk peyizan touye yon kantite peyizan parèy  ki te fè pati òganizasyon de baz rele Tèt Ansanm.  Tèt Ansanm tap mande refòm agrè, epi grandon divalyeris pat vle wè sa, epi yo manipile peyizan yo rale manchèt sou lòt.  Jean Rabel se yon bouk nan yon zòn byen izole, epi laprès poko ka vizite l depi masak la.  Yo poko konnen kombyen moun ki mouri; gen rapò ki di se kombyèn dizèn moun ki mouri, gen rapò ki di se kombyèn santèn moun ki mouri, epi gen posibilite agresè ap gonflè bilan mò a.

July1989_chantepeyizan_cartoon_1 copy

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole Ti Peyizan Ayisyen te pibliye nan 1989 pou komemore 2yèm anivèsè masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter.)

Emisyon sa a reyegzamine plizyè lòt anrejistreman, tankou entèvyou ak manm Tèt Ansanm ki fèt 3 jiye 1987 kap bay yon avètisman ke bagay yo ap vin pi rèd ak pi danjere pou ekip misyonè Jean-Marie Vincent, emisyon Radyo Solèy te bay 28 jiye 1987 kote reskape Tèt Ansanm ap dekri sa yo te wè ak sa yo te viv nan masak la, entèvyou Konpè Filo te fè ak grandon Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson aprè vyolans  ki fèt Gros Sable, ak entèvyou Michèle Montas fè ak Jean-Marie Vincent 28 jiye 1987.  Pè Janmari parèt yon ti jan pridan; li pa vle di anyen kont Legliz Katolik dirèkteman.  Men Asosyasyon Nasyonal Agwonòm Ayisyen an pale pi fran; yo ekri yon lèt ouvèt kote yo denonse Legliz Katolik.  Yo di gen evèk ak prèt kap atake Tèt Ansanm ak ekip misyonè Pè Janmari depi lontan, kap preche sèmon enflame.  Konsa, Legliz Katolik enplike nan vyolans lan, tou.

Daprè peyizan sot nan kominote Plaine de l’Arbre, yo te gen pwoblèm avèk Tèt Ansanm paske Tèt Ansanm te bloke manje sinistre poutèt yo tap kore pwodiksyon nasyonal.  Taktik sa te kreye dezinyon ak lòt peyizan ki te konn sèvi ak manje sinistre sa yo pou bay pitit yo manje.

Emisyon an fini ak pawòl Pè Janmari, sou lavni Tèt Ansanm ak gwoupman peyizan an jeneral.

 

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (2)

DESKRIPSYON

Twa semenn aprè masak Jean Rabel la, medya endepandan toujou entèdi nan zòn nan. Jean Dominique pale avèk Michèle Pierre-Louis (ki sot vizite zòn non kòm pati Misyon Alfa) ak agwonòm Chavanne Jean-Baptiste (fondatè Mouvman Peyizan Papay) sou ki sikònstans ak faktè ki fè masak sa posib. Pierre-Louis di li wè peyizan nan zòn Lakoma gen anpil ostilite pou Pè Jean-Marie Vincent ekip misyonè a, men li eksplike ostilite a, se rezilta yon strateji ke grandon yo jwenn pou kreye dizinyon ant peyizan yo.

Cartoon from Tèt Kole's 1989 pamphlet commemorating the Jean Rabel massacre.  Peasant farmers plan to cut down the tree of injustice and oppression with the axe of liberation.  (Source: Radio Haïti Inter paper archive)

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole te pibliye nan 1989 pou komemore masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter)

Grandon yo fè sa paske yo wè ideyoloji ak pawòl Tèt Ansanm tap mete an kesyon strikti sosyal ki egziste deja. Grandon yo pat vle pèdi pouvwa ak tè yo te gen nan men yo, nan mitan tout chanjman ki ta ka fèt aprè Duvalier tonbe 7 fevriye 1986. Konsa yo te manipile ti peyizan yo, yo te pran moun pa yo pami ti peyizan yo, yo di yo tap redistribye tè bay yo. Grandon yo kreye yon sitiyasyon kote, daprè Jean-Baptiste, “yo fè ti chen manje ti chen, fè ti peyizan touye ti peyizan parèy yo.”  Daprè Jean-Baptiste, grandon yo, ansanm avèk setènn radyo ak manm Legliz Katolik, ap fè twipotaj gaye. Yap fè ti peyizan yo komprann ke Pè Jean-Marie se yon kominis li ye, ke kominis ap vin sezi tout tè, kay, ak pwopriyete ti peyizan yo. Gen yon gwo divizyon ki egziste andedan Legliz Katolik — ant yerachi tradisyonèl legliz la, ki reyaksyonè anpil, avèk “ti legliz” kap preche teyoloji liberasyon epi kap ankouraje ti peyizan revandike dwa yo. Daprè Jean-Baptiste, fòk legliz katolik pran responsabilite masak la. Entèvyou Jean Dominique.

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Sitiyasyon nan Jean Rabel avan masak la, 3 jiyè 1987

DESKRIPSYON

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè, 1987. Dezòd nan zòn Jean Rabel depi Jeneral Henri Namphy, chèf CNG, te vin nan zòn nan. Nan seksyon riral yo, makout, chèf seksyon, ak lapolis vin kraze ekip misyonè Jean-Marie Vincent kap travay ak gwoupman peyizan. Depi vandredi, yo La Montagne, e sa k etonan se ke direktè katechis ap ede makout yo. Yap atake ni ekip misyonè ni peyizan yo menm. Otorite lokal yo (sivil, militè, relijyè) pap fè anyen pou pwoteje manm Tèt Ansanm yo. Yo vin Port-de-Paix pou mande otorite yo fè yon entèvansyon.

 

Pè Jean-Marie Vincent pale sou masak Jean Rabel, 28 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Pè Jean-Marie Vincent pale sou masak Jean Rabel, 28/7/1987

Pè Jean-Marie Vincent – prèt katolik ak direktè Caritas – pale sou masak ki sot pase sou ti peyizan nan zòn Jean-Rabel. Li di se te yon konplo ant grandon (fanmi Lucas ak Jean-Michel Richardson) ak makout. Moun sa yo lonje dwèt sou Pè Janmari; yo di se fòt li, se li menm ki bay peyizan yo zam, se li menm ki envite yo fè vyolans. Pè Janmari di li abitye ak tout akizasyon sa yo, ak moun kap atake l ak menase l, di li kominis. Se konsa li ye depi wap travay ansanm ak ti peyizan pou yo reklame ak defann dwa yo. Li di se pa ti peyizan ki responsab vyolans lan ditou – okontrè, se gwo oligak, grandon, ak makout kap kreye yon klima laperèz, kap fè moun twouble kiyès ki viktim, kiyès ki opresè. Pè Janmari eksplike ke konfli a komanse lè yon gwoup peyizan Gros Sable reklame tè pa yo aprè Jean Claude Duvalier tonbe an 1986. Epi vyolans lan monte jouk masak Jean Rabel la. Masak sa a dire plizyè jou. Pi fò moun pat mouri premye jou a; se te aprè sa, lè moun yo te lopital oubyen lè yo tap tounen lakay yo, ke brigad ki tap touche nan men grandon yo vin touye yo. Grandon yo gen enpinite. Lè yo poze kesyon sa kap fèt andedan Legliz Katolik la (paske gen direktè katechis nan Jean Rabel kap opoze Tèt Ansanm, kap kolabore ak brigad yo), Pè Janmari di sèlman ke lòd pa li ak Caritas gen yon manda ofisyèl pou fè travay yap fè a; se pou gwo otorite Legliz la eksplike pozisyon pa yo. Grandon yo ap pwofite dezòd politik ki egziste aprè diktati a, kote pèsonn pa konnen kilès kap jere peyi a, e konsa yap sèvi ak tout pouvwa yo genyen pou kraze mouvman ti peyizan yo. Men Pè Janmari pa kwè Tèt Ansanm ka kraze konsa, paske se òganizasyon de baz ki sèl lespwa mas pèp la. Malgrè tout lasoufrans ak lanmò, yo pap disparèt. Entèvyou Michèle Montas.

Masak Jan Rabel, Radyo Solèy, 28 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Masak Jan Rabel, Radyo Solèy

DESKRIPSYON

Yon jounalis Radyo Solèy pale ak de manm Tèt Ansanm – yon gason ak yon fi – kap bay temwanyaj sou masak kap kontinye fèt nan Jan Rabel. Temwen yo di ke malgre ofisyèlman masak la fèt le 23 jiyè 1987, anfèt lap kontinye toujou. Agresè yo gentan fòme brigad espesyal (se peye yo peye yo pou fè brigad sa yo). Brigad yo ap menase moun ki nan prizon ak moun ki nan lopital, ak fanmi moun sa yo. Yap touye moun ki blese, ki kache nan raje paske yo pa ka soti. Agresè yo ap bay manti ak gaye twipotaj sou gwoupman Tèt Ansanm nan, pou moun ki abite nan bouk Jan Rabel la kwè peyizan yo ap vin masakre yo menm. 2 temwen sa yo vin nan Radyo Solèy pou mande asistans ak sipò. Yo di gen anpil diskisyon kap fèt nan Pòtoprens, men moun nan kapital la pa konprann ke masak la poko fini, gen moun kap mouri chak jou. Yo mande legliz katolik, monseyè yo, la Kwa Wouj, osinon nenpòt ki otorite moral vini ak yon konvwa machinn pou sove anviron 120 moun “ki rete, ke yo poko touye.” Yo di se yon devwa legliz li ye. 

Lagè Diri, Latibonit: Pèspèktif Lidè de Baz ak Kiltivatè 1 desanm 1986

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Lagè Diri 1/12/1986

DESKRIPSYON

Entèvyou avèk kiltivatè ak manm ak dirijan gwoupman peyizan nan Lestè, sou vyolans ki te fèt 29 novanm 1986, lè moun Gonayiv te vin kraze barikad moun Lestè yo mete pou bloke kamyon ki tap pote diri Miyami. Te gen yon moun ki mouri ak plizyè ki blese. Moun Lestè yo pale de ‘invazyon” diri Miyami ki fè yo pa ka vann diri Latibonit ankò, kap mete yo nan chomaj. Yo di gouvèneman local la pa prann responsabilite, li pa fè djòb li paske li pa pwoteje moun Lestè yo epi pa gen lajistis.

Plis enfòmasyon sou Lagè Diri, Latibonit 1986

Jean Rabel – Pè Jean Rénald Clérismé, Nicol Poitevien, ak Jean-Michel Richardson, 30 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Download: Jean Rabel – Pè Jean Rénald Clérismé, Nicol Poitivien, ak yon moun enkoni kap defann grandon yo

DESKRIPSYON

Pati 1 (0:00 to 3:51): Pè Jean Rénald Clérismé fè yon apèl prese bay Radio Haïti-Inter sou perèz manm gwoupman Tèt Ansanm ap sibi nan zòn Beauchamp, touprè Jean Rabel. Peyizan yo pè dòmi lakay yo, paske gen moun kap vin lakay yo pou yo menase yo. Gen agresè ak inifòm sou yo toupatou, kap chèche manm Tèt Ansanm pou yo menase yo. Agresè yo entèdi Tèt Ansanm ak Caritas rasanble, yap piyaje pwopriyete peyizan yo, yo boule kay yon agwonòm ki konn travay ak Tèt Ansanm epi yo di yo pral boule kay peyizan ankò. Père Clérismé site non 4 agresè prensipal yo. Li di sa k pi mal se ke se lame dAyiti ki voye yo fè sa.

Pati 2 (3:55-8:54) Entèvyou ak Nicol Poitevien, yon nan gwo grandon Jean Rabel yo. Yo di li se yon nan grandon ki responsab vyolans sa a. Poitivien di se pa konsa li ye – okontrè, se manm Tèt Ansanm, sitou Pè Jean-Marie Vincent, ki responsab vyolans lan, se pa li menm ak lòt grandon yo ki responsab. “Non ‘gwoupman’ an se yon bèl non, men sa yap fè a pa bèl.” Poitivien di Pè Jean-Marie se yon kominis li ye, e lap manipile “pòdyab abitan yo.”

Pati 3 (8:56-15:00): Yon moun kap defann grandon yo (Poitevien, Lucas, ak Richardson). Li di ekip misyonè Pè Jean-Marie Vincent ap òganize peyizan Tèt Ansanm pou yal dechouke moun, boule kay, ak fè vyolans sou lòt peyizan. Li ta renmen fè yon konferans laprès pou li ka prezante tout prèv li genyen. Li di pou chak dis peyizan ki manm gwoupman Tèt Ansanm, lap montre w dis peyizan ki viktim gwoupman Tèt Ansanm. 

Face à l’Opinion: Agronòm Jean-Claude Delicé, Charles Suffrard, Anderson Charles sou Refòm Agrè, 10 janvye 2000

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Face à l’Opinion: Agronòm Jean-Claude Delicé, Charles Suffrard, Anderson Charles sou Refòm Agrè, 10 janvye 2000 (1)

Face à l’Opinion: Agronòm Jean-Claude Delicé, Charles Suffrard, Anderson Charles sou Refòm Agrè, 10 janvye 2000 (2)

DESKRIPSYON

Yon pwojè refòm agrè te derape sou gouvènman René Préval, ki t pòte lespwa anpil ti peyizan san tè, men pwoje a pat dire lontan. Aprè Siklon Jòj fin ravaje peyi a, leta a antreprann refòm sa: atribisyon tè, pwojè dragaj, drenaj, kanalizasyon, ak kredi pou ti peyizan. Men pwoje a te echwe an pati paske ti peyizan yo pat fè ODVA (Organisme de développement de la vallée de l’Artibonite) konfyans – yo di ODVA pa travay pou enterè ti peyizan e lap sèvi grandon pito – e paske te gen anpil pas pouki ak moun pa nan egzekisyon refòm nan. Nan entèvyou sa, yon nan plizyè Radyo Ayiti te fè sou pwoblèm tè nan peyi a, agwonòm Jean-Claude Delicé (direktè jeneral nan ODVA) ak 2 manm asosyasyon ti peyizan, Charles Suffrard ak Anderson Charles, pale sou objektif ak obstak refòm agrè nan vale Latibonit. Entèvyou Jean Dominique.

Face à l’Opinion: Senatè Samuel Madistin sou Manifestasyon Peyizan ak Koripsyon ODVA nan Latibonit, 17 avril 1996

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Face à l’Opinion: Senatè Samuel Madistin sou Manifestasyon Peyizan ak Koripsyon ODVA nan Latibonit, 17 avril 1996 (1)

Face à l’Opinion: Senatè Samuel Madistin sou Manifestasyon Peyizan ak Koripsyon ODVA nan Latibonit, 17 avril 1996 (2)

DESKRIPSYON

Senatè Samuel Madistin, trè fran ak kontwovèsyal, pale sou peyizan nan Latibonit kap manifeste paske yo gen pwoblèm dlo – depi 1989 kanal irigasyon an bouche. Li di se akòz de inefikasite ak koripsyon abolotcho andedan ODVA (« Organisme de Développement de la Vallée de l’Artibonite »), Care, ak PADF – senatè a di se yon “konplo pèmanan kont le peyizan.” Li denonse Plan Nasyonal Edikasyon ak Fòmasyon (PNEF) tou, paske te gen yon program de bous pou etidyan ki pa ranfòse strikti leta ki deja egziste. Li denonse privatizasyon an jeneral, sitou kom yon kondisyon pou jwenn èd nan men Etazini. Madistin te manm pati OPL, ki a lepòk te vle di Òganizasyon Politik Lavalas. Ane aprè sa, an 1997, OPL te divòse ak Fanmi Lavalas, epi li chanje non li pou l tounen Òganizasyon Pèp kap Lite. Entèvyou Jean Dominique.

“Privatizasyon ak devlopman ekonomik se lèt ak sitwòn. Yo pa mache ansanm. Se chen ak chat. Se konviksyon pwofonn m.” – Samuel Madistin

Jean Rabel: Kout Lambi Tèt Ansanm, 21 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje:

Jan Rabel: Kout Lambi Tèt Ansanm, 21 jiyè 1987

DESKRIPSYON

Yon kout lambi gwoupman Tèt Ansanm nan Jan Rabel. Lap envoke memwa Desalin ak Chalmay Perat, epi lap mande lòt gwoupman peyizan ak tout mas pèp la toupatou an Ayiti pou yo gen rezistans, pou yo opoze makout yo ak grandon yo kap oprime ak eksplwate peyizan yo, kap sèvi ak gwo kòb pou divize pèp la. Prezantatè kout lambi a di fòk yo pa reziyen yo, fòk yo pa asepte kondisyon yap viv yo – reziyasyon pa yon valè kretyèn. Okontrè, se Bondye menm ki ba yo kapasite pou yo gen rezistans.