Editoryal: Bon appétit, messieurs! 20 oktòb 1980

Telechaje: Bon appétit, messieurs! (1), Bon appétit, messieurs! (2)

Nan mwa novanm 1980, li te evidan ke rejim Jean-Claude Duvalier a tap frape opozisyon politik la, fèmen bouch laprès, epi redwi kèk libète frajil.  Libète sa yo — menm si yo te limite — te egziste paske jounalis endepandan ak militan dwa moun an Ayiti te lite pou yo soti 1977 rive 1980.  Nan epòk sa a, gouvènman Duvalier a te fè kèk konsesyon pa rapò ak dwa moun, paske gwo bayè lajan, sitou gouvènman meriken anba Prezidan Carter, mete presyon politik sou li.  Sepandan, Carter pèdi manda l nan novanm 1980;  Ronald Reagan genyen eleksyon an.  Daprè rejim Duvalier a, depi Reagan enstale nan Mezon Blanch, gouvènman ayisyen an pa ta oblije respekte dwa moun ankò.

Le Petit Samedi Soir, 17 oktòb 1980, sou arestasyon Konpè Filo. (Koleksyon Radio Haïti Inter)

Le Petit Samedi Soir, 17 oktòb 1980, sou arestasyon Konpè Filo. (Koleksyon Radio Haïti Inter)

Pandan kèk mwa anvan sa, medya endepandan an (tankou Radio Haïti, Le Petit Samedi Soir, ak lòt ti piblikasyon) tap fè repòtaj sou yon seri pwoblèm ki pat an favè rejim Duvalier a: opozisyon kont rejim nan ki tap ogmante, nouvo pati politik ak sendika, “bòtpipel” ki te chape Ayiti anba represyon ekonomik ak politik, soulèvman peyizan, koripsyon, dechè toksik, ak vyolasyon dwa moun.  Nan oktòb 1980, Le Nouveau Monde (jounal ofisyèl gouvènmantal) te pibliye yon editoryal kote yo di “le bal est fini.”  Rejim nan komanse pèsekite jounalis, arete yo, menase yo — defwa yo akize yo san rezon devan tribinal.

20 oktòb 1980, Jean Dominique te reponn ak evènman sa yo avèk yon editoryal pwofetik ki rele “Bon appétit, messieurs,” kote li prevwa sa k pral fèt si yo fèmen bouch laprès endepandan an Ayiti.

28 novanm 1980, apeprè yon mwa aprè emisyon editoryal la, rejim nan lanse yon gwo kanpay represyon kont laprès, pati politik, lidè sendika, ak militan dwa moun.  Yo arete plis ke yon douzèn jounalis Radio Haïti — gen ladan yo maspinen, epi yo egzile yo.  Estasyon an te fèmen, tout stidyo yo te kraze nèt.  Rès medya ayisyen a te rete bouch be jiska Duvalier tonbe nan 1986.

«Donc, messieurs les journalistes officiels, le pays est à vous seuls dorénavant.  Et tout sera beau, tout sera paisible, tout sera idyllique, tout sera rose et merveilleux.  Cependant les Haïtiens risquent un beau matin de se réveiller avec une odeur épouvantable, insupportable, une odeur nauséabonde, putride!  Tout surpris, on se bouchonne la narine, on se demandera, «mais que s’est-il passé?»  Comme la presse officielle ne le leur dira pas, ils iront chercher par eux mêmes, oh n’iront pas loin, car entretemps le pays sera devenu une poubelle, le panye fatra du reste du monde industriel….  Oserez-vous, messieurs de la presse gouvernementale, risquer votre chèque, votre job, votre position ou, qui sait, votre vie, pour dénoncer à temps comme nous avons tenté de le faire, en mars-avril, le projet qui consistait à transformer Haïti en une poubelle des villes et des usines américaines?  L’oserez-vous, messieurs de la presse officielle?»

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal: Masak Jean Rabel (l’Hécatombe de Jean Rabel), fen jiye 1987 (2)

DESKRIPSYON

Nouvèl gaye rive Pòtoprens sou masak peyizan nan Jean Rabel; Jean Dominique chèche komprann sitiyasyon Jean Rabel, menm si enfòmasyon an poko anpil.  Sèl bagay ki si se ke kèk peyizan touye yon kantite peyizan parèy  ki te fè pati òganizasyon de baz rele Tèt Ansanm.  Tèt Ansanm tap mande refòm agrè, epi grandon divalyeris pat vle wè sa, epi yo manipile peyizan yo rale manchèt sou lòt.  Jean Rabel se yon bouk nan yon zòn byen izole, epi laprès poko ka vizite l depi masak la.  Yo poko konnen kombyen moun ki mouri; gen rapò ki di se kombyèn dizèn moun ki mouri, gen rapò ki di se kombyèn santèn moun ki mouri, epi gen posibilite agresè ap gonflè bilan mò a.

July1989_chantepeyizan_cartoon_1 copy

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole Ti Peyizan Ayisyen te pibliye nan 1989 pou komemore 2yèm anivèsè masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter.)

Emisyon sa a reyegzamine plizyè lòt anrejistreman, tankou entèvyou ak manm Tèt Ansanm ki fèt 3 jiye 1987 kap bay yon avètisman ke bagay yo ap vin pi rèd ak pi danjere pou ekip misyonè Jean-Marie Vincent, emisyon Radyo Solèy te bay 28 jiye 1987 kote reskape Tèt Ansanm ap dekri sa yo te wè ak sa yo te viv nan masak la, entèvyou Konpè Filo te fè ak grandon Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson aprè vyolans  ki fèt Gros Sable, ak entèvyou Michèle Montas fè ak Jean-Marie Vincent 28 jiye 1987.  Pè Janmari parèt yon ti jan pridan; li pa vle di anyen kont Legliz Katolik dirèkteman.  Men Asosyasyon Nasyonal Agwonòm Ayisyen an pale pi fran; yo ekri yon lèt ouvèt kote yo denonse Legliz Katolik.  Yo di gen evèk ak prèt kap atake Tèt Ansanm ak ekip misyonè Pè Janmari depi lontan, kap preche sèmon enflame.  Konsa, Legliz Katolik enplike nan vyolans lan, tou.

Daprè peyizan sot nan kominote Plaine de l’Arbre, yo te gen pwoblèm avèk Tèt Ansanm paske Tèt Ansanm te bloke manje sinistre poutèt yo tap kore pwodiksyon nasyonal.  Taktik sa te kreye dezinyon ak lòt peyizan ki te konn sèvi ak manje sinistre sa yo pou bay pitit yo manje.

Emisyon an fini ak pawòl Pè Janmari, sou lavni Tèt Ansanm ak gwoupman peyizan an jeneral.

 

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (1)

Inter-Actualités Magazine, Repòtaj Spesyal sou Jean Rabel: Pwopriyetè Tè, Anti-Kominis, Legliz Katolik, ak Twipotaj, 16 daout 1987 (2)

DESKRIPSYON

Twa semenn aprè masak Jean Rabel la, medya endepandan toujou entèdi nan zòn nan. Jean Dominique pale avèk Michèle Pierre-Louis (ki sot vizite zòn non kòm pati Misyon Alfa) ak agwonòm Chavanne Jean-Baptiste (fondatè Mouvman Peyizan Papay) sou ki sikònstans ak faktè ki fè masak sa posib. Pierre-Louis di li wè peyizan nan zòn Lakoma gen anpil ostilite pou Pè Jean-Marie Vincent ekip misyonè a, men li eksplike ostilite a, se rezilta yon strateji ke grandon yo jwenn pou kreye dizinyon ant peyizan yo.

Cartoon from Tèt Kole's 1989 pamphlet commemorating the Jean Rabel massacre.  Peasant farmers plan to cut down the tree of injustice and oppression with the axe of liberation.  (Source: Radio Haïti Inter paper archive)

Karikati soti nan ti liv Tèt Kole te pibliye nan 1989 pou komemore masak Jean Rabel la. (Ti liv la nan achiv papye Radio Haïti Inter)

Grandon yo fè sa paske yo wè ideyoloji ak pawòl Tèt Ansanm tap mete an kesyon strikti sosyal ki egziste deja. Grandon yo pat vle pèdi pouvwa ak tè yo te gen nan men yo, nan mitan tout chanjman ki ta ka fèt aprè Duvalier tonbe 7 fevriye 1986. Konsa yo te manipile ti peyizan yo, yo te pran moun pa yo pami ti peyizan yo, yo di yo tap redistribye tè bay yo. Grandon yo kreye yon sitiyasyon kote, daprè Jean-Baptiste, “yo fè ti chen manje ti chen, fè ti peyizan touye ti peyizan parèy yo.”  Daprè Jean-Baptiste, grandon yo, ansanm avèk setènn radyo ak manm Legliz Katolik, ap fè twipotaj gaye. Yap fè ti peyizan yo komprann ke Pè Jean-Marie se yon kominis li ye, ke kominis ap vin sezi tout tè, kay, ak pwopriyete ti peyizan yo. Gen yon gwo divizyon ki egziste andedan Legliz Katolik — ant yerachi tradisyonèl legliz la, ki reyaksyonè anpil, avèk “ti legliz” kap preche teyoloji liberasyon epi kap ankouraje ti peyizan revandike dwa yo. Daprè Jean-Baptiste, fòk legliz katolik pran responsabilite masak la. Entèvyou Jean Dominique.

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Sitiyasyon nan Jean Rabel avan masak la, 3 jiyè 1987

DESKRIPSYON

Temwanyaj manm Tèt Ansanm, 3 jiyè, 1987. Dezòd nan zòn Jean Rabel depi Jeneral Henri Namphy, chèf CNG, te vin nan zòn nan. Nan seksyon riral yo, makout, chèf seksyon, ak lapolis vin kraze ekip misyonè Jean-Marie Vincent kap travay ak gwoupman peyizan. Depi vandredi, yo La Montagne, e sa k etonan se ke direktè katechis ap ede makout yo. Yap atake ni ekip misyonè ni peyizan yo menm. Otorite lokal yo (sivil, militè, relijyè) pap fè anyen pou pwoteje manm Tèt Ansanm yo. Yo vin Port-de-Paix pou mande otorite yo fè yon entèvansyon.

 

Premye Anivèsè Asasina “Twa Flè Lespwa” nan Gonayiv, entèvyou Venel Remarais, 27 novanm 1986

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Entèvyou Venel Remarais 27/11/86, 3 flè lespwa

DESCKIPSYON

Jounalis Venel Remarais pale ak J.J. Dominique nan premyè anivèse vyolans ki fèt 28 novanm 1985 lè solda ak makout tire sou moun ki tap manifeste. Twa timoun te mouri nan vyolans sa a, ak yon pakèt lòt moun nan popilasyon sivil la te blese.  Lè sa a Venel Remarais tap travay nan Radyo Solèy, yon estasyon katolik; an 1985, gouvènman Duvalier a te bay lòd fèmen li.

Jean Rabel: Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson, dat enkoni 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Jean Rabel: Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson (1)

Jean Rabel: Rémy Lucas ak Jean-Michel Richardson (2)

DESKRIPSYON

Entèvyou ak Rémy Lucas (oligak/grandon) ak Jean-Michel Richardson sou wòl yo jwè ak kisa yo wè nan vyolans ki fèt Gros Sables, 17 fevriye 1987. Lucas ak Richardson di tout akizasyon yo pa vrè – yo di se pa yo menm ki voye moun al boule kay abitan nan Gros Sable, se pa yo menm ki responsab masak Jean Rabel. Yo ensiste yo pat janm gen pwoblèm ak pèsonn yo menm – okontrè, se yo menm ki viktim, se Pè Jean-Marie Vincent ak ekip misyonè l ki responsab vyolans lan, paske yo tap òganize peyizan pou yo revandike dwa yo ak defann tè a atravè mouvman Tèt Ansanm nan. Daprè Lucas ak Richardson, se pa fòt peyizan yo – yo maljere. Lucas ak Richardson di Pè Janmari nan koripsyon, ke malgre li di lap travay pou ti peyizan yo, se li menm kap pwofite, travay li pa bay anpil rezilta, se li menm ki responsab destriksyon kochon kreyòl la (paske li te chèf Caritas). Yo di tou se te manm Tèt Ansanm ki boule faktori Richardson nan pèsonèlman, konsa yo ogmante povrete ak grangou nan zòn nan paske pap gen djòb nan faktori ankò. Oratè yo di se pa konsa yon prèt sipoze ye – lap kreye dezinyon olyè de inite, lap divize kominote a. Yo defann repitasyon Nicol Poitevien, yon lòt gwo grandon. Yo di Poitevien pat janm makout. Richardson di li menm tou, li pat janm makout – li te nan gouvènman, men li pat janm gen “lam” makout. Lucas di li menm, li se pati yon nouvo jenerasyon fanmi Lucas a – ki pi ouvè ak pi pwogresis. Li pap di kombyen kawo tè fanmi l genyen; li di peyizan yo gentan koupe tout pyèbwa li sou tè a kanmenm.  Entèvyou Konpè Filo.

Jean Rabel – Pè Jean Rénald Clérismé, Nicol Poitevien, ak Jean-Michel Richardson, 30 jiyè 1987

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Download: Jean Rabel – Pè Jean Rénald Clérismé, Nicol Poitivien, ak yon moun enkoni kap defann grandon yo

DESKRIPSYON

Pati 1 (0:00 to 3:51): Pè Jean Rénald Clérismé fè yon apèl prese bay Radio Haïti-Inter sou perèz manm gwoupman Tèt Ansanm ap sibi nan zòn Beauchamp, touprè Jean Rabel. Peyizan yo pè dòmi lakay yo, paske gen moun kap vin lakay yo pou yo menase yo. Gen agresè ak inifòm sou yo toupatou, kap chèche manm Tèt Ansanm pou yo menase yo. Agresè yo entèdi Tèt Ansanm ak Caritas rasanble, yap piyaje pwopriyete peyizan yo, yo boule kay yon agwonòm ki konn travay ak Tèt Ansanm epi yo di yo pral boule kay peyizan ankò. Père Clérismé site non 4 agresè prensipal yo. Li di sa k pi mal se ke se lame dAyiti ki voye yo fè sa.

Pati 2 (3:55-8:54) Entèvyou ak Nicol Poitevien, yon nan gwo grandon Jean Rabel yo. Yo di li se yon nan grandon ki responsab vyolans sa a. Poitivien di se pa konsa li ye – okontrè, se manm Tèt Ansanm, sitou Pè Jean-Marie Vincent, ki responsab vyolans lan, se pa li menm ak lòt grandon yo ki responsab. “Non ‘gwoupman’ an se yon bèl non, men sa yap fè a pa bèl.” Poitivien di Pè Jean-Marie se yon kominis li ye, e lap manipile “pòdyab abitan yo.”

Pati 3 (8:56-15:00): Yon moun kap defann grandon yo (Poitevien, Lucas, ak Richardson). Li di ekip misyonè Pè Jean-Marie Vincent ap òganize peyizan Tèt Ansanm pou yal dechouke moun, boule kay, ak fè vyolans sou lòt peyizan. Li ta renmen fè yon konferans laprès pou li ka prezante tout prèv li genyen. Li di pou chak dis peyizan ki manm gwoupman Tèt Ansanm, lap montre w dis peyizan ki viktim gwoupman Tèt Ansanm. 

Luckner Cambronne, Minis Enteryè – Konferans Laprès, 23 novanm 1971

SoundCloud Ultimate Error: Could not display your SoundCloud track - Error code (401).

Telechaje: Luckner Cambronne, Minis Enteryè – Konferans Laprès, 23 Nov. 1971

DESKRIPSYON

Luckner Cambronne, Minis Enteryè ak chèf Tonton Makout anba Duvalier, fè yon konferans laprès kote li nye akizasyon ki gen moun kap plante mariwana an Ayiti (li di pito se yon ti plant ki sanble ak mariwana) epi li deklare ke pa gen trafik dwòg an Ayiti e ke li menm li pa pwofite pèsònelman nan trafik dwòg. Cambronne di se fòt “hippie” yo; li di “le peuple haïtien est allergique a cette affaire de drogue” sòf etidyan ayisyen ki vizite lòt peyi avèk jèn ayisyen ak “cheveux longs” (stil afro). Cambronne di tou ke gouvènman Duvalier a pa arete moun pou politik.